Archieven raadplegen

Er zijn verschillende manieren om de archieven die Het Utrechts Archief bewaart in te zien. U kunt een deel van de collectie inzien via de website, een ander deel kunt u inzien in onze studiezaal en (online) aanvragen.

- Scans op de website: u kunt scans inzien en downloaden
- Digitaliseren op verzoek 
Archieven online aanvragen

Het kan zijn dat u bepaalde bronnen niet direct kunt inzien, omdat:
- een archief is uitgeplaatst;
- (een deel van) een archief beperkt openbaar is;
- bepaalde bronnen auteursrechtelijk beschermd zijn.

openingstijden

 

Collectie

Het Utrechts Archief beheert ruim 70 archieven van vrijwel alle spoorwegmaatschappijen vanaf het begin van de 19e eeuw. Voor meer informatie over onderzoek in deze collectie kunt u de onderzoeksgids Bronnen op het spoor raadplegen in de studiezaal. U kunt online zoeken in de beschrijvingen van deze archieven. De meeste archiefstukken kunt u in onze studiezaal aanvragen en raadplegen. De spoorwegencollectie is als volgt geordend:

Archieven

  • In Nederland waren vanaf de 19e eeuw een aantal grote spoorwegmaatschappijen actief. Hun archieven zijn onder te verdelen in verschillende soorten en periodes:

1. Spoorwegmaatschappijen van 1832 tot 1937
In deze archieven vindt u gegevens over de aanleg van spoorwegen, tramwegen, besluitvorming, aanbesteden van werken, bestekken, financiële gegevens, notulen, correspondentie en informatie over liquidatie. De belangrijkste spoorwegmaatschappijen waarvan u de archieven kunt raadplegen, zijn:
- Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (MESS)
- Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM)
- Nederlandsche Centraal-Spoorwegmaatschappij (NCS)
- Nederlandsche Rhijn-Spoorwegmaatschappij (NRS)

2. NS-archieven vanaf 1917
Vanaf 1917 werkten de MESS en de HSM intensief samen onder de naam Nederlandse Spoorwegen. Vanaf 1-1-1938 fuseerden ze. Bij Het Utrechts Archief vindt u daarom archieven van de NS vanaf 1917. Van bijna elk dienstonderdeel is een apart archief aanwezig. Hierin vindt u informatie over specifieke thema’s binnen de NS: dienstregelingen, ongelukken, opening en sluiting van stations, secretariële stukken, stukken over marketing en publiciteit, bestekken en nog veel meer. 

3. Spoorwegcollecties 1835 – 1995
Binnen de spoorwegarchieven zijn er verschillende thematische spoorwegcollecties die u in de studiezaal kunt raadplegen:
- Spoorboekjes (toegang 918).
- Personeelsregisters tot ongeveer 1940. In verband met privacywetgeving kunt u de gegevens van na 1920 (mits openbaar) alleen opvragen via een van onze correspondenten. Hieraan zijn kosten verbonden.
- Bestekken: HIJSM (toegang 914), het departement Waterstaat belast met de aanleg van Staatspoorwegen (toegang 915) en bestekken Staatsspoorwegen (toegang 916). Hierin vindt u tekeningen van de aanleg en bouw van lijnen, emplacementen en gebouwen van de betreffende maatschappijen met een beschrijving van het aan te besteden werk.
- Dienstorders en reglementen 1915 -1998 (toegang 951). Dienstorders waren ervoor om vanuit de directie allerlei zaken bekend te maken onder het personeel, zoals reglementen en voorschriften.
- Scheidsgerechten (toegang 919). Geschillen met personeelsleden over bijvoorbeeld straffen, ontslag, vergoedingen etc.
- Onteigening (toegang 954). Veel kaartmateriaal dat gebruikt werd bij de onteigening van grond.

Beeldmateriaal

In de beeldcollectie vindt u vooral foto’s van stations, bruggen en oorlogsschade. U kunt in deze collectie zoeken op trefwoord en vervolgens filteren. Vanwege auteursrecht is een deel van de collectie alleen te raadplegen in de studiezaal.

Bibliotheek

In de bibliotheek-collectie vindt u allerlei publicaties over de spoorwegen. U kunt de collectie online doorzoeken, bibliotheekwerken kunt u aanvragen in inzien in de studiezaal.