Historische documenten ontcijferd met 'Handwritten Text Recognition'
Het Utrechts Archief verwerft en bewaart bronnen over de geschiedenis van de stad en provincie Utrecht en maakt ze toegankelijk. In het project Transcripties wordt onderzocht hoe hoe de door Artificial Intelligence (AI) gedreven handschriftmodellen van Transkribus gebruikt kunnen worden om onze collecties digitaal doorzoekbaar te maken.
Een groot deel van onze archiefcollectie bestaat uit handgeschreven documenten. Deze oude handschriften zijn vaak moeilijk te lezen. Om deze documenten voor meer mensen toegankelijk te maken, worden er transcripties gemaakt. Dit zijn getypte versies van de handschriften. Een extra voordeel is dat deze transcripties digitaal doorzoekbaar zijn.
In samenwerking met Transkribus en Kasteel Amerongen heeft Het Utrechts Archief een pilot uitgevoerd om de brievencollectie van Margaretha Turnor en haar zoon Godard van Reede laten transcriberen. De techniek die dit project mogelijk heeft gemaakt, heet ‘Handwritten Text Recognition’ (HTR). Hiermee kunnen handgeschreven teksten automatisch worden gedigitaliseerd. Het programma Transkribus speelt een belangrijke rol in het ontwikkelen van modellen voor handschriftherkenning. Het Utrechts Archief wil met deze nieuwe techniek zijn archiefcollectie toegankelijk maken voor zoveel mogelijk mensen.
Brieven van Margaretha Turnor
Margaretha Turnor (1613-1700) woonde op Kasteel Amerongen met haar echtgenoot Godard Adriaan van Reede. Omdat hij als diplomaat veel in het buitenland verbleef schreven ze elkaar. Veel brieven van Margaretha zijn bewaard gebleven. Zij schrijft haar man, die ze steevast aanspreekt met ‘Mijn heer en liefste hartje’, over wat er speelt in en rond het kasteel, over het rampjaar 1672, over het door de Fransen afgebrande kasteel en hoe het onder haar toezicht weer wordt opgebouwd. Margaretha's brieven uit de periode 1667-1691 zijn nu volledig doorzoekbaar.
Het Utrechts Archief ontwierp voor deze collectie in 2019 in Transkribus een speciaal handschriftmodel (Dutch late 17th century), dat op basis van Handwritten Text Recognition transcripties van de brieven heeft gemaakt. Een aantal van de transcripties is daarna nog door vrijwilligers gecorrigeerd.
Brieven van Godard van Reede-Ginkel
Godard van Reede-Ginkel was de enige zoon uit het huwelijk van Margaretha Turnor en Godard Adriaan van Reede. Als adellijk telg maakte hij carrière in het leger van stadhouder Willem III. Hier doorzoekbaar zijn de ruim duizend brieven die Godard aan zijn vader schreef. In zijn briefverslag leest u hoe hij met zijn manschappen triomfantelijk optrekt door Engeland, Schotland en Ierland en een belangrijk aandeel heeft in de Glorious Revolution.
Voor deze brieven heeft Roel ten Klei, vrijwilliger van Huis Amerongen, het handschriftmodel 'CITlab HRT: Fase 4 Letters Godart van Ginckel' in Transkribus ontworpen. De daarmee gemaakte transcripties zijn vervolgens door hem en andere vrijwilligers gecorrigeerd. In deze collectie zijn ook 162 minuten van brieven van vader aan zoon bewaard gebleven. Deze zijn getranscribeerd met het handschriftmodel Text Titan van Transkribus.
Brieven en dagboeken van Joan Huydecoper van Maarsseveen
Joan Huydecoper van Maarsseveen (1625-1704) was bewindhebber van de VOC en dertien keer burgemeester van Amsterdam. De correspondentie en dagboeken die hij van 1648 tot 1704 onderhield bevatten een schat aan informatie over het dagelijks leven van de zeventiende-eeuwse elite in de Republiek. Huydecoper correspondeerde in allerlei talen met geleerden, diplomaten en kooplieden over de hele wereld; zijn dagboeken zijn rijk aan anekdotes over familieruzies, botanische hobbyprojecten en achterkamertjespolitiek.
Historici Ramona Negrón, Jessica den Oudsten en Tessa de Boer ontwikkelden een model speciaal voor dit handschrift in een project gefinancierd door het Leiden University Centre for Digital Humanities. Student-assistent Jort Nawijn heeft de transcripties gecorrigeerd. Enkele oudere delen van de correspondentie zijn getranscribeerd met het Dutch Demeter I-model.
Het resultaat
Deze transcripties zijn nu volledig digitaal doorzoekbaar op onze website. En dit is nog maar het begin. Er zullen regelmatig nieuwe transcripties van oude handgeschreven archiefstukken uit onze collectie volgen. Het Utrechts Archief wil met nieuwe technieken het bestuderen van de historische bronnen van onze stad en provincie makkelijker maken. Met onze zelf ontworpen handschriftmodellen draagt Het Utrechts Archief ook bij aan de verdere ontwikkeling van Transkribus.
In juli 2024 is deze pilot afgerond en iedereen kan de nieuwe collectie transcripties doorzoeken en bekijken.