Archieven Het Utrechts Archief Het Utrechts Archief

Uw zoekacties: Huis Hardenbroek
x1010 Huis Hardenbroek
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

1010 Huis Hardenbroek
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
Zoektips!

Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

  • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
  • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
  • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

Meer zoektips vindt u hier.

 
 
Inleiding
Huis Hardenbroek en omgeving
Kasteel en grondbezit
1010 Huis Hardenbroek
Inleiding
Kasteel en grondbezit
Huis Hardenbroek wordt lange tijd beschreven als een hofstede, de term kasteel komt niet voor in de bewaarde bronnen. In 1536 blijkt huis Hardenbroek echter te voldoen aan de eisen voor erkenning als een ridderhofstad met slotgracht en ophaalbrug. *  Het bezit van een ridderhofstad gaf toegang tot de ridderschap van Utrecht en uit dien hoofde ook tot de Staten van Utrecht. Uit latere beschrijvingen en vermeldingen van het kasteel valt niet met absolute zekerheid op te maken wanneer er voor het eerst een versterkt huis stond. Uit bouwhistorisch onderzoek blijkt dat het huidige kasteel Hardenbroek nog een middeleeuwse kern heeft. De steenformaten van wat ooit een woontoren was, wijzen op een vroege datering, eind dertiende eeuw (1280?). Daarnaast is ook materiaal uit de veertiende tot en met zestiende eeuw aanwezig. *  De vroegste afbeeldingen van het kasteel, twee tekeningen door Roelant Roghman, dateren uit de jaren 1646-1647. *  In het archief bevinden zich stukken die licht werpen op enkele fases in de achttiende-eeuwse en latere verbouwingen van huis Hardenbroek, de bijgebouwen en de tuinen.
Voor de bezitsverhoudingen rond huis Hardenbroek is de institutionele achtergrond van belang. Hierbij speelt een veelvoud aan instellingen en personen een rol. Hardenbroek lag in de ontginning van de Vijfentwintig hoeven, de meest westelijke ontginning in het gerecht Langbroek, dat vanouds toebehoorde aan de Domproost. Kerkelijk behoorde het tot de parochie Nederlangbroek. De heren van Hardenbroek hielden hun huis en hofstede Hardenbroek alsmede 52 morgen in de Vijfentwintig hoeven en 4 morgen in het naastgelegen gerecht Sterkenburg in leen van de heren van Sterkenburg. *  In 1392 blijken de leenverhoudingen ingewikkelder te liggen: in dat jaar ontvangt Gijsbrecht van Hardenbroek huis en hofstede Hardenbroek en 4 bijbehorende morgen land in leen van de heer van Vianen. *  Op hun beurt hielden de heren van Vianen dit goed in leen van de hertogen van Gelre. *  Deze leenverhoudingen bleven tot 1795 ongewijzigd, zij het dat de Staten van Holland vanaf 1725 gingen optreden als heren van Vianen. Het archief bevat veel stukken met betrekking tot leengoederen.
Behalve van de goederen die Gijsbert van Hardenbroek en zijn nakomelingen in leen ontvingen van de heren van Sterkenburg, de heren van Vianen en de graven van Holland onderhielden zij ook leenbanden met andere heren. Zo bezaten de heren van Hardenbroek leengoederen van de Domproost (Cothen, Doorn), de proost van St. Jan (Beusichem), de heren van Gaasbeek (Langbroek, Schalkwijk en Zeist), de heren van Cuyk (vanaf 1327 de graven van Holland) (Schalkwijk), de heren van Rhijnauwen (Vechterbroek, Jutphaas), de heren van Buren (Zoelmond) en de graven van Culemborg (Beusichem, Culemborg, Tienhoven). *  Op hun beurt gaven de heren van Hardenbroek deze goederen zelf ook in leen uit. Sommige leenakten zijn nog in origineel aanwezig, evenals twee leenregisters van de leenkamer van Hardenbroek waarin de beleningen van 1687 tot 1797 vastgelegd. * 
In 1599 werd Hardenbroek een eigenstandig gerecht. Dit omvatte behalve het huis Hardenbroek nog zo’n 360 morgen land in Langbroek, tussen het gerecht Sterkenburg en de Stamerweg. Het werd ingesteld door de Staten van Utrecht, nadat de Domproost in dit gebied afstand had gedaan van zijn rechtsmacht in ruil waarvoor Joachim van Hardenbroek hem een bedrag van 4000 gulden betaalde. *  Al ten tijde van zijn vader Gijsbert van Hardenbroek (overleden 1576), was de familie Van Hardenbroek overgegaan tot het protestantisme. * 
Eigenaren en bewoners
Archiefvorming
Beheer en ordening van het archief
Verwerving en inventarisatie
Verantwoording van de bewerking
Afkortingen
Bijlagen
1. Lijst van eigenaren van huis en heerlijkheid Hardenbroek
2. Genealogische schema's
thumbnail
3. Schematisch overzicht van de vorming van het huisarchief Hardenbroek
N.B. Het huisarchief van Hardenbroek bestaat uit een veelheid aan archiefbestanden die in de loop van de tijd door verschillende actoren zijn gevormd. Door huwelijk en vererving ontstond in de loop der tijden niet alleen een archief van de familie en het huis Hardenbroek, maar werd dit geheel ook verrijkt met archieven van aanverwante families en van huizen en heerlijkheden die door aankoop of vererving in handen kwamen van leden van de familie Van Hardenbroek. Tegelijkertijd zijn van tijd tot tijd ook weer bezittingen, al dan niet met bijbehorend archiefmateriaal, van de hand gedaan. De optelsom van dit geheel is hieronder in opeenvolgende clusters weergegeven. In dit overzicht worden alleen de belangrijkste aanverwante families genoemd. Hierin staan ook alle actoren vermeld waarvan heden ten dage geen archief niet meer is aangetroffen of waarvan het archief tegenwoordig elders wordt bewaard.
4. Eigentijdse ordening van archivalia van Johan Adolf van Hardenbroek (1721-1791) met betrekking tot zijn militaire loopbaan
N.B. Johan Adolf van Hardenbroek stelde in 1779 een inventaris samen van stukken met betrekking tot zijn militaire loopbaan, inv.nr. 1709. Hij bracht op bijna alle daarin vermelde stukken een inventarisnummer aan. De verzameling is niet compleet overgeleverd. De stukken eruit zijn in de huidige inventaris geplaatst in de relevante subrubrieken. De lijst hieronder biedt een concordantie tussen de stukken in de achttiende-eeuwse inventaris en hun huidige nummering.
5. Concordanties en herkomst
thumbnail
Kenmerken
Datering:
1353-1995
Toegangstitel:
Inventaris van het archief van huis Hardenbroek 1353-1995 (2013)
Auteur:
door C.A. van Kalveen†, m.m.v. K. van Vliet, O.M.D.F. Vervaart en T.L.H. van de Sande
Datering toegang:
2019
Notabene:
In verband met het afronden van deze inventaris zijn de stukken op dit moment niet beschikbaar voor scannen on demand. Naar verwachting kunt u aanvragen indienen vanaf 1 mei 2020.
Openbaarheid:
Volledig openbaar
Rechtstitel:
Het archiefblok bevat archiefbescheiden met verschillende rechtstitels
Omvang:
42 m
Bijzonderheden:
In verband met het afronden van deze inventaris zijn de stukken op dit moment niet beschikbaar voor scannen on demand. Naar verwachting kunt u aanvragen indienen vanaf 1 mei 2020.
Rubrieken:
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS