Archieven Het Utrechts Archief Het Utrechts Archief

833 Verenigde gods- en gasthuizen te Utrecht, aanvulling
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

beacon
Inleiding
Geschiedenis 1925-1975
N.B. Zie voor de periode 1817-1925 de inleidingen in de toegangen 24 en 110.
De wijzigingen van 1925
Bestuur
Personeel
Bartholomeïgasthuis en Agnes- en St. Catharijnegasthuis
833 Verenigde gods- en gasthuizen te Utrecht, aanvulling
Inleiding
Geschiedenis 1925-1975
N.B. Zie voor de periode 1817-1925 de inleidingen in de toegangen 24 en 110.
Bartholomeïgasthuis en Agnes- en St. Catharijnegasthuis
In maart 1926 werd begonnen met een verbouwing en uitbreiding van het Bartholomeïgasthuis. Op 16 november 1927 vond de officiële (her)opening van het Bartholomeïgasthuis en het Agnes- en St.Catharijnegasthuis plaats. Het verpleeghuis, dat over 25 bedden beschikte, bleek in een behoefte te voorzien. De hulpbehoevende bejaarden die er, komend uit het Bartholomeïgasthuis of van elders, opgenomen werden, noemde men "verzorgden". De bewoners van het Bartholomeïgasthuis werden zelfs in 1975 nog aangeduid met de ouderwetse term "disgenoten".
De Gods- en Gasthuizen waren uit liefdadigheid gesticht en dit chartitatieve karakter is tot ver in de 20e eeuw blijven bestaan. Op 1 januari 1926 verbleven 27 disgenoten "gratis" (dat wil zeggen tegen betaling van slechts ƒ 0,50 per week) in het gasthuis; de andere 44 disgenoten betaalden ƒ 5,- per week. Er was inmiddels wel besloten de gratis disgenootsplaatsen te laten uitsterven, wat dus letterlijk gebeurde. Na 1938 werden in de jaarverslagen geen gratis disgenoten meer genoemd. De bijdrage van de betalende disgenoten steeg geleidelijk, maar het bleef de bedoeling minvermogenden te huisvesten. De accommodatie was dan ook niet luxe: men sliep in kleine "chambrettes" en moest overdag in de dames- of de herenzaal verblijven. De disgenoten werden behoorlijk betutteld en zij waren, voor zover zij daartoe in staat waren, verplicht werkzaamheden in het tehuis te verrichten. De tijden veranderden echter. In 1934 werd in het jaarverslag reeds als "merkwaardig" verschijnsel vermeld dat overal in den lande moderne oudeliedentehuizen verrezen, waarin beter gesitueerden voor een lage prijs terecht konden. Het kwam dan ook regelmatig voor dat disgenootsplaatsen onbezet bleven.
In 1949 werd besloten dat de disgenoten voor hun verzorging 62% van hun inkomen aan het gasthuis moesten betalen. De bijdragen werden daarna regelmatig verhoogd. Door nieuwe wetgeving (AOW, Bijstandswet) verloor het gasthuis steeds meer het liefdadige karakter. In 1953 werd een Gasthuisverbeteringscommissie ingesteld, die een modernisering van het gebouw moest voorbereiden. In 1956 werd begonnen met een grootscheepse verbouwing van het Bartholomeïgasthuis. Ook het Agnes- en St.Catharijnegasthuis werd verbeterd. De werkzaamheden kwamen in de loop van 1959 gereed. Door de wijzigingen in de structuur van het gebouw en de interne organisatie bleek het niet langer mogelijk de vele gemeenschappelijke exploitatiekosten op de juiste wijze over de beide gasthuizen te verdelen. Daarom werd met ingang van 1 januari 1957 besloten de administraties van Bartholomeïgasthuis en Agnes- en St. Catharijnegasthuis samen te voegen; de vermogens van beide stichtingen bleven echter gescheiden geadministreerd.
Ondanks de verbouwing kon het gasthuis, met kleine slaapkamers en gezamenlijke zitzalen, niet wedijveren met nieuw gebouwde tehuizen, waarin de bewoners veel meer privacy hadden. In 1971 werd besloten de modernisering en aanpassing te bestuderen. De plannen konden echter pas in de jaren '80 gerealiseerd worden. In 1985 werd begonnen met de sloop van een deel van het gebouw (aan de Pelmolenweg) en van woningen aan de Springweg en met de verbouwing en nieuwbouw; in 1987 vond de heropening plaats. Tegenwoordig voldoet het Bartholomeïgasthuis aan de eisen die aan een modern verzorgingstehuis gesteld worden. Het middeleeuwse deel van het gebouw aan de Lange Smeestraat is nog steeds te herkennen, maar er zijn ook moderne appartementen voor de bewoners.
Vrij- en huurwoningen
Fonds de Armen-noodhulp en fundatie van Dirck van Zuylen
Hofsteden en landerijen
Archief en inventarisatie
Inventaris

Kenmerken

Datering:
1817-1975
Toegangstitel:
Inventaris van een aanvulling op het archief van de verenigde gods- en gasthuizen te Utrecht (18e eeuw) 1817-1975
Auteur:
J.N. van der Meulen
Datering toegang:
1994
Notabene:
Vanwege ruimtegebrek bewaren wij dit archief niet in ons eigen depot. U kunt dit archief inzien door het aan te vragen via ons aanvraagformulier: https://hetutrechtsarchief.nl/aanvragen
Openbaarheid:
Beperking van openbaarheid van 50 jaar voor de inv.nrs. 590-664. Raadpleging van niet-openbare archiefbescheiden slechts mogelijk met toestemming van het college van regenten
Rechtstitel:
Opneming in beheer van een particulier, niet in eigendom verkregen
Omvang:
21,95 m zuurvrije dozen
Bijzonderheden:
Vanwege ruimtegebrek bewaren wij dit archief niet in ons eigen depot. U kunt dit archief inzien door het aan te vragen via ons aanvraagformulier: https://hetutrechtsarchief.nl/aanvragen
Thema trefwoorden:
Categorie: