N.B. De inleiding is grotendeels ontleend aan de inleiding bij de verzameling handels- en reclamedrukwerk van Utrechtse winkels en bedrijven, instellingen en verenigingen, bijeengebracht door Bernard Martens van Vliet, 1850-2010 (toegangsnr. 1854).
Notablokken konden kant-en-klaar bij de kantoorboekhandel worden gekocht, stempel erop en klaar was kees. Maar heel veel winkeliers vonden dit te min en lieten nota's ontwerpen met een eigen signatuur. Vooral modezaken en winkels van huishoudelijke artikelen onderscheidden zich met fraai vormgegeven 'notahoofden', soms ontworpen door bekende kunstenaars, zoals in Utrecht de bekende lithograaf Joh.A. Moesman. In de kop werd regelmatig de winkelpui afgebeeld, in gravure of als fotootje. Op deze manier vormen dit soort nota's een bijzondere topografische bron. Vooral drukkerijen volgden vrij consequent de ontwikkelingen op typografisch gebied in hun handelsdrukwerk. Verschillende stijlen passeerden de revue, met invloeden van ‘Jugendstil’, ‘Amsterdamse School’ en ‘De Stijl’ e.d.
Affiches,
die in Utrecht overigens alleen op daartoe bestemde plekken mochten worden aangeplakt. In 1904 besloot het gemeentebestuur dat het voor de zóveelste keer afgelopen moest zijn met het wildplakken. Er werden zes 'advertentiekolommen' geplaatst, aan het begin van de Amsterdamsestraatweg, op de Neude, bij de Bartholomeusbrug, in de Maliebaan, op de Biltstraat en op de Rijnkade. Later kwamen er nog enkele bij, bijvoorbeeld op het Koekoeksplein. Op deze reclamezuilen ('peperbussen') konden bedrijven ruimte pachten om hun reclamebiljetten te 'afficheren'. Al snel kwam er uit het bedrijfsleven kritiek op de té hoge pachtprijs die de gemeente vroeg voor het officieel aanplakken. Het wildplakken ging gewoon door.
Briefhoofden,
vaak fraai ontworpen, waarbij vooral bij die van fabrieken opvallen, omdat de afgebeelde gebouwen steevast veel te groot zijn getekend.
Folders, flyers en reclamebiljetten,
reclame-uitingen om huis-aan-huis te verspreiden of op straat uit te delen.
Reclamekaarten,
waarop bijvoorbeeld de 'nouveautés' van het jaar aangeprezen werden, met vaak een jaarkalender op de achterzijde. Meestal uitgedeeld aan vaste klanten van een zaak.
Reclameprentbriefkaarten,
met een afbeelding van de zaak (zowel exterieur als interieur), of afkomstig uit bestaande prentbriefkaartenseries vooral afkomstig uit Duitsland en Engeland, met bijvoorbeeld afbeeldingen van landschappen of met komisch bedoelde prentjes. Op de achterzijde werd de firmanaam gedrukt.
met enkele grammen suiker, die in de loop van de jaren ’50 van de 20e eeuw steeds vaker gebruikt werden in de horeca en in bedrijven. Ze zijn meestal bedrukt met de bedrijfsnaam en/of het bedrijfslogo, een tekeningetje van het bedrijfspand of een vrije compositie. In de loop van de jaren ’60 werd het verzamelen van suikerzakjes een ware rage in Nederland. Voor het verpakken van suikerklontjes wordt vaak gebruik gemaakt van suikerwikkels.
Verpakkingsmateriaal,
zoals pakpapier, kleine doosjes, sigaren- en tabakszakjes en ter completering de sluitzegel. Deze sluitzegels die gebruikt werden als de 'finishing touch' op een pakje of op een enveloppe waren er in allerlei vormen en zijn meestal bijzonder fraai ontworpen: echte 'kleinodiën'.
Verzamelplaatjes,
die na de introductie van de beroemde Verkadealbums in 1903 bijzonder populair werden. Voor de meeste Utrechtse bedrijven was deze reclame-uiting echter veel te duur. Bekend is dat Van Rijn's Mosterdfabrieken en bakkerij LUBRO een tijd lang verzamelplaatjes met bijbehorende albums hebben uitgebracht. Bijzondere verzamelplaatsje waren de zogenaamde 'zwartjes': kleine reclameplaatjes met zwartwit fotootjes van allerlei toentertijd populaire onderwerpen.
Visitekaartjes,
waaronder de 'porseleinkaartjes', die tussen ca. 1825-1890 gemaakt werden en die hun naam ontlenen aan hun witte glans en uitzonderlijke textuur. Aan het ontwerp van het visitekaartje is veel aandacht besteed. Steendrukker Joh.A. Moesman heeft veel van de Utrechtse visitekaartjes ontworpen.
Vloeibladen,
gebruikt om overvloedige schrijfinkt te kunnen deppen. Met vaak fraaie afbeeldingen op de voorzijde. Vooral uitgegeven als relatiegeschenk.
Mijn Studiezaal (inloggen)


Creative Commons (CC BY 4.0)