Met steun van de Vriendenstichting heeft Het Utrechts Archief recent een fraaie aquarel kunnen verwerven van de Pauluspoort. Dit werk is gemaakt door Johannes van Lexmond (1769-1838) en kan worden gedateerd in de periode tussen 1810 en 1837, het jaar waarin de poort werd gesloopt.

Op 27 november is het aquarel eenmalig te bekijken in de Expo van Het Utrechts Archief. Wilt u aanwezig zijn bij deze unieke activiteit van de vriendenstichting? Reserveer een plekje via: Nieuwe aanwinst onthuld: aquarel van de Pauluspoort (1810–1837).

De Pauluspoort werd in het midden van de 16^e eeuw gebouwd als toegangspoort tot het terrein van de Paulusabdij en stond in het verlengde van de Lange Nieuwstraat. De contouren van deze poort kwamen tevoorschijn bij opgravingen in 1975 en zijn nog terug te vinden in het plaveisel van het zuideinde van de Korte Nieuwstraat, bij de kruising met Hamburgerstaat. Tekeningen uit de 18^e eeuw geven nog een goed beeld van de fraaie Renaissance-stijl waarin met name de zuidgevel van de poort was uitgevoerd. Begin 19^e eeuw was de poort ernstig in verval geraakt en in 1837 ging hij tegen de vlakte om plaats te maken voor de aanleg van het voorplein van het geheel vernieuwde Gerechtsgebouw dat eind september 1838 officieel werd geopend. Die pleinaanleg met het karakteristieke ijzeren hekwerk bepaalt nog altijd het beeld van deze locatie in de stad, de plek waar tegenwoordig de Expo van Het Utrechts Archief is te vinden.

Tussen 1820 en het jaar van de sloop zijn verschillende tekeningen en schilderijen gemaakt, vooral van de noordzijde van de poort. Daarvan zijn er een aantal te vinden in de collectie beeldmateriaal van Het Utrechts Archief. Een van die tekeningen blijkt nu de voortekening te zijn geweest voor de nieuw verworven aquarel (https://hetutrechtsarchief.nl/beeld/B1F8B5C8EEBA5D4586DB49F2BA360468). Deze werd eerder rond 1760 gedateerd maar kan nu eveneens aan Johannes van Lexmond worden toegeschreven. Tekeningen in dezelfde trant maakte hij als voortekening voor een hele reeks van stadsgezichten in zijn geboortestad Dordrecht. Tot nu toe waren geen Utrechtse werken van zijn hand bekend, maar ook in deze stad blijkt hij dus actief te zijn geweest.

De voorstelling door Van Lexmond geeft een heel precies beeld van de situatie zoals die rond 1820 nog bestond in dit deel van de Korte Nieuwstraat. Met boven de doorgang van de poort nog duidelijk zichtbaar het medaillon dat daar was aangebracht door de bouwheer van de poort, abt Gerrit van Nijkerken (1536-1572). Daarachter zijn vaag ook de contouren zichtbaar van de huizen in de Lange Nieuwstraat. De poort links, met het provinciewapen in het fronton, vormde de hoofdtoegang tot het voorterrein van het Hof van Utrecht, de voorganger van het Provinciaal Gerechtshof dat hier in 1838 werd gevestigd. Tussen beide poorten in bevond zich het gebouw van de gerechtsdeurwaarder en zijn panders. Voor de muur naast de linker poort staat een man enkele bekendmakingen van het Hof te lezen die daar aan de muur waren geplakt. Rechts voor kijken we naar de zijgevel van een ander, nu niet meer bestaand gebouw. Op de rand van het venster van het kelderraam heeft de kunstenaar zijn naam achtergelaten.

Bekijk de nieuwe aanwinst in de beeldbank: https://hetutrechtsarchief.nl/beeld/4195CC57D70F8A85E0638F04000A01D0.