Verhalen Het Utrechts Archief Het Utrechts Archief

2018

Een ode aan het Utregs!

Een ode aan het Utregs!

Het Stad-Utrechts, Uterechs, Utregs of Uteregs kent prachtige woorden zoals dakhaos, wijffie of agtelijke gladiool. In augustus 2018 wordt in Utrecht het meest kleurrijke woord verkozen. Maar hoe lang gaat het Utregs al terug?

Lees het hele verhaal

1968

Snelweg dwars door Utrecht

Snelweg dwars door Utrecht

Ontwijk jij het ook om met de auto door het centrum van Utrecht te rijden? Je bent niet de enige: Utrecht is een uitdaging met de auto. Veel mensen nemen daarom veel liever de bus of de trein wanneer ze van buiten de stad naar Utrecht gaan. Ook in de jaren 50 was dat al een probleem. Daarom stelde de gemeente de (Duitse) verkeersdeskundige Feuchtinger aan om de verkeerssituatie van de stad te verbeteren. Hij had dé oplossing voor de verkeersproblematiek: de singel rondom Utrecht zou gedempt worden en plaats maken voor een tweebaansweg om de doorstroom van auto’s te bevorderen. Zo zou het centrum van Utrecht makkelijker bereikbaar worden.

Lees het hele verhaal

1967

Lowlands in Utrecht

Lowlands in Utrecht

Op 24 november 1967 vond de eerste editie van het festival Lowlands plaats in de Utrechtse Jaarbeurs, onder de volledige naam Flight to Lowlands Paradise. Het Utrechts Archief bewaart foto's, krantenartikelen én bewegend beeld van dit evenement. 

 

Lees het hele verhaal

1963

De strenge winter van '63

De strenge winter van '63

"Met oud brood naar politiebureau!" De politie in Utrecht roept mensen op om oud brood in te leveren op alle bureaus. Het brood is bedoeld voor alle vogels, die het door het pak sneeuw dat is gevallen, weer moeilijker hebben. Deze diervriendelijke oproep was op 16 januari 1963 te lezen in het Utrechtsch Nieuwsblad. De strenge winter was toen al een tijdje bezig. En helaas voor de vogeltjes zou die ook nog een tijd aanhouden, helemaal tot begin maart, waarin het de eerste dagen nog 10 graden vroor. De winter van ‘63 werd een begrip: auto’s reden over het IJsselmeer en de zwaarste Elfstedentocht ooit werd gehouden. Hoe ging het er die winter in Utrecht aan toe met alle vorst en sneeuw?

Lees het hele verhaal

1962

Zwitser bepaalt Utrechts stadsbeeld

Zwitser bepaalt Utrechts stadsbeeld

De Zwitser Jeannot Bürgi kwam in de jaren '60 naar Nederland  en was bepalend voor het Utrechtse straatbeeld. Bürgi was namelijk de ontwerper en maker van meer dan de helft van de 330 lantaarnconsoles die je overal in de Utrechtse binnenstad vindt. 

Lees het hele verhaal

1957

Chris Schut tekent de Neude zonder Neudeflat

Chris Schut tekent de Neude zonder Neudeflat

Chris Schut (1912 – 2000) was een van de meest productieve Utrechtse tekenaars van de 20e eeuw. Hij had volgens eigen zeggen een ‘onverklaarbare behoefte tot tekenen, die me met de moedermelk is ingegeven’. In 1957 tekent hij de Neude. 

Lees het hele verhaal

1945

Bevrijdingsdag 1945 op de Biltstraat

Bevrijdingsdag 1945 op de Biltstraat

De eerste tekenen van de lang verwachte bevrijding kwamen voor Utrecht op 2 mei 1945, toen de geallieerden voedselpakketten afwierpen boven de Lage Weide. Maar de intocht van de bevrijders liet op zich wachten. Pas op 7 mei 1945 was het zo ver: Canadese en Britse troepen trokken over de Bilstraat de stad binnen, verwelkomd door een dolblije menigte. 

Lees het hele verhaal

1944

Het leven van een Utrechtse dissident tijdens WO II

Het leven van een Utrechtse dissident tijdens WO II

Utrecht had als ‘stad der beweging’ een dubbel gezicht tijdens de Tweede Wereldoorlog: op de Maliebaan zat het hoofdkwartier van de NSB, terwijl er ook mensen waren die zich organiseerden in ondergrondse verzetsgroepen.  Veel van die leden werden opgepakt door de Duitsers, zo ook Wim de Mol. Hoe zijn reis door verschillende concentratiekampen hem verging, is terug te lezen in de unieke set brieven die Het Utrechts Archief van hem bewaart.   

Lees het hele verhaal

1943

Utrecht in de Tweede Wereldoorlog

Utrecht in de Tweede Wereldoorlog

Op 10 mei 1940 werden de Utrechters wakker van ronkende vliegtuigmotoren. De bezetting was al snel een feit. Fotograaf Nico Jesse kreeg een bijzondere opdracht van de gemeentearchivaris: fotografeer het dagelijkse Utrechtse leven tijdens de bezetting. Als de stad zou worden gebombardeerd, dan zouden er in ieder geval nog foto’s van zijn. Jesse maakte een enorme verzameling van meer dan 400 foto’s en kleurendia’s van Utrecht. 

 

Lees het hele verhaal

1935

F.F. van der Werf fotografeert Utrecht

F.F. van der Werf fotografeert Utrecht

Niemand bracht Utrecht zo treffend in beeld als de fotograaf F.F. van der Werf (1903-1984). Al in de jaren dertig trok F.F. van der Werf door Utrecht om bijzondere foto's te maken van grote en kleine gebeurtenissen. Die foto's zijn tot op de dag van vandaag een genot om naar te kijken.  

Lees het hele verhaal

1918

Keizer Wilhelm II vlucht naar Nederland

Keizer Wilhelm II vlucht naar Nederland

Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog verkeerde het Duitse Rijk in grote crisis: het leger was verslagen, de autoriteiten verloren hun greep op de bevolking en revolutionairen roerden zich. Toen zijn generaals het vertrouwen in hem opzegden, vluchtte de Duitse keizer Wilhelm II halsoverkop naar het neutrale Nederland. Na een kort verblijf in Kasteel Amerongen verhuisde Wilhelm naar Doorn, waar hij ruim twintig jaar zou wonen tot zijn dood in 1941. Na de Tweede Wereldoorlog werden zijn voormalige bezittingen in beslag genomen door de Nederlandse regering. In het archief van Wilhelm II vinden we zeer uiteenlopende en soms heel persoonlijke stukken; van schoolschriften tot regelrechte fanmail. 

Lees het hele verhaal

1900

J.P.C. Grolman tekent de Geertekerk

J.P.C. Grolman tekent de Geertekerk



Veel van de tekeningen, prenten, foto’s en films zijn via schenkingen in Het Utrechts Archief terecht gekomen. Voor de collectie beeldmateriaal koopt Het Utrechts Archief ook werken aan die een waardevolle toevoeging aan de collectie zijn. Onlangs was dit zeker het geval, toen er een aquarel van J.P.C. Grolman werd aangeboden. Alhoewel het werk niet in optimale staat verkeert, is het toch een mooie aanvulling van de verzameling tekeningen van Grolman.

 

Lees het hele verhaal

1896

Films en bioscoopvoorstellingen in Utrecht

Films en bioscoopvoorstellingen in Utrecht

De Friese kermisreiziger Christiaan Slieker vertoonde op 29 november 1896 de allereerste bioscoopvoorstelling in Utrecht. Het bekijken en maken van films werd daarna in korte tijd razend populair. Een van de mooiste films van Utrecht werd in de jaren twintig gemaakt door cinemapionier Willy Mullens.

Lees het hele verhaal

1880

De polderjongens van het Merwedekanaal

De polderjongens van het Merwedekanaal

Nederland heeft zijn economische sterke positie deels te danken aan handel via het water. De stad Utrecht was door de hele geschiedenis heen een centrum van handel over het water. Denk bijvoorbeeld aan de werven en grachten. De geschiedenis van het Merwedekanaal staat hier ook sterk in verband mee. De aanleg van het kanaal duurde van 1880 tot 1893. Wat is het verhaal achter deze bijzondere plek in Utrecht? Wie waren diegenen aan wie we dit kanaal te danken hebben? Hoe zag een dag in het leven er uit van de jongens die dit kanaal hebben gegraven?

Lees het hele verhaal

1807

Utrecht: hoofdstad van Holland

Utrecht: hoofdstad van Holland

In juli 1807 gaat er een gerucht rond in Utrecht. Het gonst in de straten: “de koning…” “Heb jij het ook gehoord?” “Zou het echt…?”. Al die geruchten beginnen als timmerman Van Driel opgedragen wordt huizen in de stad aan te kopen. Als er ministers en andere hoogwaardigheidsbekleders de panden komen inspecteren, worden de vermoedens van de Utrechters steeds sterker: Lodewijk Napoleon, koning van Holland en broer van dé Napoleon, gaat in Utrecht wonen. Dat betekent dat Utrecht de hoofdstad van het koninkrijk zal worden! De verwachtingen zijn hooggespannen, want het koninklijk hof zal Utrecht werk en geld opleveren. Als een paar maanden later begonnen wordt met de bouw van een paleis op de Wittevrouwenstraat, lijkt dit uit te komen. Maar helaas voor de Utrechters zal de tijd als hoofdstad niet lang duren.

Lees het hele verhaal

1779

Met een zakatlasje op stap door de provincie Utrecht

Met een zakatlasje op stap door de provincie Utrecht

Tegenwoordig stappen we op het vliegtuig en vliegen we voor een klein prijsje binnen drie uur naar de andere kant van Europa. Ook onze handbagage is een stuk lichter geworden sinds we met gratis roaming in Europa geen reisgids meer nodig hebben. Met één klik op ons scherm kunnen we de hele reis uitstippelen. In de 18e eeuw was dit nog een hele onderneming, maar met een beetje geluk kon je je eigen reisgidsje laten maken en uitgeven.

Lees het hele verhaal

1740

'Geen talent voor ondergeschiktheid': de amours van Belle van Zuylen

'Geen talent voor ondergeschiktheid': de amours van Belle van Zuylen

Belle van Zuylen is één van de eerste Nederlandse schrijfsters. Als lid van de adel schreef ze in het Frans, toen de taal van de hoge klasse in heel Europa. In de literatuurgeschiedenis van Frankrijk wordt ze beschouwd als de belangrijkste romanschrijfster van de achttiende eeuw, maar er zijn ook veel brieven van haar bewaard. Belle correspondeerde gedurende haar leven openhartig met meerdere mannen, waarvan een aantal haar ten huwelijk vroegen (en afgewezen werden). Een deel van de brieven bevindt zich in Het Utrechts Archief.

Lees het hele verhaal

1735

Uitbreidingsplannen van Burgemeester Moreelse

Uitbreidingsplannen van Burgemeester Moreelse

Op 16 december 2016 werd de Moreelsebrug geopend: een nieuwe route tussen de Mariaplaats in de historische binnenstad en de kantoren en woongebieden ten westen van het spoor, zoals de Croeselaan en de Dichterswijk. Bij dit gebied hoort een bijzonder verhaal waarin de 17e eeuwse burgemeester Hendrik Moreelse een grote rol speelt. 

Lees het hele verhaal

1674

Herman Saftleven tekent ravage Domkerk na de storm

Herman Saftleven tekent ravage Domkerk na de storm

Op 1 augustus 1674 raast een tornado over Utrecht. Kerktorens en daken storten neer. Vrijwel het gehele schip van de Domkerk stort in. Tijdens de dagen na de storm blijkt de Domkerk onherstelbaar vernield. De beroemde tekenaar Herman Saftleven krijgt opdracht de ravage te documenteren in een aantal tekeningen.

Lees het hele verhaal

1636

De oprichting van Universiteit Utrecht

De oprichting van Universiteit Utrecht

Een universiteit in Utrecht! Wist je dat in 1470 het stadsbestuur in Utrecht daar al mee bezig was? Wie wilde studeren moest toen namelijk nog naar Keulen of naar Leuven. En dat bleef nog wel even zo. Toch kwam er in de 17e eeuw eindelijk een universiteit in Utrecht; nu een van de oudste universiteiten van Nederland. Op 26 maart wordt traditiegetrouw de verjaardag van de Universiteit gevierd. 

Lees het hele verhaal

1367

Verhaal van een bijzonder gasthuis in Utrecht

Verhaal van een bijzonder gasthuis in Utrecht

In 1367 werd door een onbekende Utrechtse burger onder de stadswal bij de Smeetoren een klein gasthuisje gesticht, gewijd aan St. Apollonia. In 2017 bestaat het Bartholomeus Gasthuis 650 jaar.

Lees het hele verhaal

1122

Utrecht wordt een stad

Utrecht wordt een stad

Op 2 juni 1122 gaf keizer Hendrik V de Utrechters stadsrechten en werd Utrecht officieel een stad. Daarmee heeft Utrecht het op een na oudste stadsrecht van Nederland! De stadsrechten bestaan uit twee oorkondes en dit zijn twee van de oudste documenten die we in Het Utrechts Archief bewaren. Het verkrijgen van stadsrechten ging echter niet zonder slag of stoot...

Lees het hele verhaal

1050

Het grote plan van Bernold

Het grote plan van Bernold

Het is een bijzondere dag, 26 juni 1050. De bisschoppen van Munster en Osnabrück zijn er speciaal voor naar Utrecht gereisd. Vandaag wijdt Bernold, bisschop van Utrecht, de pasgebouwde abdijkerk van de Paulusabdij, nu de Hamburgerstraat 28. De monniken die tot dan toe vlakbij Amersfoort hun klooster hadden, krijgen een plaats in het hart van de macht van de stad. De Paulusabdij en –kerk zijn nu een deel van het Utrechtse kerkenkruis, Bernolds ambitieuze bouwproject.

Lees het hele verhaal